Orhan Pamuk Ara Güler’i yazdı: 900 bin fotoğraflık arşivinde bana güzel gelen derin şey neydi?

Orhan Pamuk, Ara Güler'in vefatının ardından Hürriyet'e yazdı.

MEDYA GÜNLÜĞÜ

Orhan Pamuk Ara Güler’i yazdı: 900 bin fotoğraflık arşivinde bana güzel gelen derin şey neydi?
Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk, dün son yolculuğuna uğurlanan fotomuhabiri Ara Güler’i yazdı

. "Ara Güler’in 900 bin fotoğraflık arşivinde, İstanbul fotoğrafları arasında çalışırken bana güzel gelen derin şeyin ne olduğunu çok sormuşumdur kendime” diyen Pamuk, Güler’in kendisine 65 yıldır yaşadığı şehrin ayrıntılarını gösterdiğini söyledi.

Pamuk’un Hürriyet’te yayımlanan yazısının bir kısmı şöyle:

1928 doğumlu Ara Güler, 20’nci yüzyılın en büyük İstanbul fotoğrafçısıdır. Ben, Ara Güler ilk İstanbul fotoğraflarını çekmeye başladıktan üç yıl sonra, 1952’de doğduğum için rahatlıkla “Ara Güler’in İstanbul’u benim İstanbul’umdur” diyebilirim. O 50 yıl, 2000’lere kadar inançla İstanbul fotoğrafı çekmeye devam etti ve ben onun eserini, fotoğraflarını hep heyecanla takip ettim.

Ara Güler’in adını ilk 1960’larda, ‘Hayat’ dergisinde çıkan fotoğraflarısayesinde fark ettim. Bol fotoğrafa dayanan ve döneminin en çok okunan yayınlarından biri olan bu haftalık haber ve magazin dergisinin yönetmeni, Türkan Teyzemin kocası şair Şevket Rado olduğu için de adını duyuyordum.

1970’lerde gazete ve dergiler, dönemin havasıyla, çalışanlarla ilgili gerçekçi bir fotoğraf yayımlamak istediklerinde, en iyi şeylerin Ara Güler’den geleceğini bilirlerdi. 1970’lerden sonra, kitapları önce Türkiye dışında, sonra da Türkiye’de yayımlanmaya başladı. Ünlü yazarların, sanatçıların fotoğrafçısı olarak da tanındığı için, 1994’te İstanbul’da Ara Güler benim ilk defa fotoğrafımı çektiğinde, artık ‘tanınmış yazar’ olduğumu düşünmüş, sevinmiştim.

Şehre bağlılığını insanlar üzerinden ifade etti

Ben Ara Güler’i asıl dokuz yıl sonra, 2003 yılında, ‘İstanbul’ adlı kitabım için arşivinde çalışır, araştırma yaparken tanıdım. Beyoğlu’nun orta yerinde, Galatasaray’da Ermeni bir eczacı olan babasından kalma üç katlı büyük aile evi, Ara Güler’in yıllarca atölye olarak kullandığı bina, 900 bin fotoğraflık sarsıcı bir arşive dönüşmüştü. Kitabım için, herkesin bildiği ünlü Ara Güler fotoğraflarını değil, anlattığım İstanbul hüznüne, çocukluğumun siyah-beyaz havasına uygun arka sokak görüntüleri arıyordum ve steril, temiz, turistik İstanbul görüntülerinden hiç hoşlanmayan Ara Güler’de bu cins fotoğraflardan tahmin ettiğimden çok daha fazla vardı.

Titizlikle koruduğu, sınıfladığı arşivinde çalışırken, Ara Güler’in gazeteciliğe ilk başladığı yıllarda, 1940’ların sonu-1950’lerin başında, ‘Şehir uyanıyor’, ‘İstanbul’un akşamcı kahveleri’ vs. gibi konularda yoksullar, işsizler, şehre yeni göç edenler arasında gazeteler için ‘şehir röportajları’ yaptığını gördüm.

Kahvelerde ağlarını onaran balıkçılardan meyhanelerde kafa çeken işsizlere, yıkıntı halindeki surların önünde araba lastiği yamayan çocuklardan çöpçülere, hamallara, inşaat işçilerine, derici ustalarına, çocuk yaşta ağır işlere sokulan çıraklara, demiryolu işçilerine, kürek çekip İstanbulluları Haliç’in bir yakasından diğerine taşıyan sandalcılara, el arabasını iterek meyvelerine müşteri arayan satıcılara, gün ağarırken Galata Köprüsü’nün açılışını bekleyenlere, günün ilk dolmuşlarının sürücülerine gösterdiği dikkat, Ara Güler’in şehre bağlılığını hep insanlar üzerinden ifade ettiğini bana bir kere daha göstermişti.

Fotoğraflarınızı güzel oldukları için seviyorum

“Evet, İstanbul’da güzel manzara hiç tükenmez” der gibiydi bu fotoğraflar: “Ama insanlardan sonra!” Manzara resminin uyandırdığı duygu, Ara Güler’in fotoğraflarında manzaranın içindeki insanın verdiği duyguyla tamamlanır. Şehrin insanlarının, şehrin etkileyici, sarsıcı görüntüsünün yanında çok daha kırılgan gözüktüklerini de bu fotoğraflar sayesinde keşfetmişimdir. Ama Ara Güler fotoğrafında önemli ve belirleyici olan şey, fotoğrafçının şehir manzarası ile insan arasında kurduğu duygusal koşutluktur.

“Sen benim resimlerimi çocukluğunun İstanbul’unu hatırlattığı için seviyorsun” derdi bazan bana Ara Güler tuhaf bir alınganlıkla.

“Hayır” derdim ben de hemen bu büyük fotoğrafçıya: “Ben sizin fotoğraflarınızı güzel oldukları için seviyorum.”

Ama güzellik ile hatıra birbirlerinden ayrı mıdır? Güzel olan şey, biraz da aşina olduğumuz ve hatıralarımıza benzediği için öyle değil midir? 16’ncı yüzyılda hem bugünkü İran’da hem de İstanbul’da resmetmiş nakkaşlardan Velican, “Güzellik, aklın kendiliğinden bildiği şeyi, gözün dünyada yeniden keşfetmesidir” demişti.

Bir şehirde benim gibi 60 yıl -bazan 15 yıl hiç dışına çıkmadan- yaşayanlar için aklın kendiliğinden bildiği şehir güzelliği ve manzaraları bir süre sonra duygusal hayatımızın bir çeşit dizini, ‘index’i olur. Bir sokak bize işten atılma acısını hatırlatır, bir başka sokak bir köprünün görünüşünü getirir aklımıza... Derken bir meydan bir aşk mutluluğunu, karanlık bir geçit siyasi korkularımızı, bir çınar ağacı da eski yoksul halimizi…

Birlikte yürürken hikâyelerini dinlerdim

Ara Güler’in 900 bin fotoğraflık arşivinde, İstanbul fotoğrafları arasında çalışırken bana güzel gelen derin şeyin ne olduğunu çok sormuşumdur kendime. Bana güzel gözüken İstanbul manzarasının acaba başkasına da öyle gözüküp gözükmeyeceğini düşünürüm en çok. Karar vermek zordur. Çünkü65 yıldır yaşadığım şehrin hem unutulmuş hem de hâlâ yaşayan ayrıntılarını, sokaklardaki arabaları ve satıcıları, trafik polislerini ve kapı tokmaklarını, eski otobüs duraklarını, dilencileri, hamalları, sisli köprüleri geçen başörtülü kadınları, ağaçların gölgelerini ve insanların yüzlerini, çalışan işçileri ve üzeri yazılı duvarları seyretmek baş döndürücüdür. 

Ara Güler, bir süre sonra beni bu sınırsız arşivde hoşgörüyle yalnız bırakırdı. Saatler sonra, baktığım fotoğraflardan sarhoş olarak Ara ile yeniden buluştuğumuzda, ona 1950-2000 arası İstanbul’un bir çeşit görsel hafızası olan bu büyük, inanılmaz arşivin mutlaka müze olması gerektiğini hep söylerdim. Ara Güler gibi büyük sanatçılar, fotoğrafçılar müzelerde, kitaplarda yaşamaya devam ederler.

Ben son 20 yılda onunla İstanbul’da çok arkadaşlık ettim ve arşivinde çalışıp düşüncelerini dinledim. Bir keresinde, 17 yıl önce, New York’ta da buluşup gezmiştik. 42. Cadde çevresinde benim fotoğraflarımı çekmişti ve çok sevinmiştim buna. Bana Time dergisini temsil ettiği yılları, o zamanlar New York’ta gittiği yerleri de göstermişti.

Yazının tamamını okumak için tıklayın.


Kapanan Vatan'ın hangi yazarı Posta'ya geçiş yaptı? (Medyaradar/Özel)Kapanan Vatan'ın hangi yazarı Posta'ya geçiş yaptı? (Medyaradar/Özel)Demirören Medya grubunun 5 gazetesinden birisi olan Vatan...
Engin Ardıç kendini böyle savundu: Şerefsiz, ciğersiz, benim arkama saklanan psikopat!Engin Ardıç kendini böyle savundu: Şerefsiz, ciğersiz, benim arkama saklanan psikopat!Engin Ardıç'ın, 'Gülmek yasaktı' başlığı ile kaleme aldığı...
Günün Gazete Manşetleri 14 Kasım 2018Günün Gazete Manşetleri 14 Kasım 2018
Fehmi Koru'dan Turkuvaz ve Demirören Medya'nın kararına olay yorum!Fehmi Koru'dan Turkuvaz ve Demirören Medya'nın kararına olay yorum!Demirören ve Turkuvaz Medya'nın yazılı basını kurtarmak...
Demirören Medya'nın tepe ismi uyardı: Demirören Medya'nın tepe ismi uyardı: "Sektör darağacına doğru yürüyor"Demirören Medya Holding İcra Kurulu Başkanı Mehmet Soysal...
‘Atatürk İlah değildir’ twitini en çok paylaşan hesap nereli çıktı?‘Atatürk İlah değildir’ twitini en çok paylaşan hesap nereli çıktı?Emine Şahin, 10 Kasım töreninde "Atatürk ilah değildir...
Ahmet Hakan destek çıktı: Açılın, Erdal Beşikçioğlu'nu savunacağımAhmet Hakan destek çıktı: Açılın, Erdal Beşikçioğlu'nu savunacağımHürriyet yazarı Ahmet Hakan, hükümete yakın gazeteye...
Günün Gazete Manşetleri 13 Kasım 2018Günün Gazete Manşetleri 13 Kasım 2018
Babası Neco'ya ateş püskürdü! 'Benim gözümde aynı çukura ait'Babası Neco'ya ateş püskürdü! 'Benim gözümde aynı çukura ait'Kendisinden 25 yaş küçük eşine şiddet uyguladığı iddiasıyla...
Tuğba Ekinci'yi ekrana çıkartan Habertürk'ü bombaladı! Olmaz olsun öyle reyting!Tuğba Ekinci'yi ekrana çıkartan Habertürk'ü bombaladı! Olmaz olsun öyle reyting!Habertürk Tv'nin kadına şiddet konusunun tartışıldığı...
Nagehan Alçı 'Dosdoğru'yu yazdı, Fatih Altaylı'yı yalanladı: Ceset yok ama ceza var!Nagehan Alçı 'Dosdoğru'yu yazdı, Fatih Altaylı'yı yalanladı: Ceset yok ama ceza var!Suudi Arabistan Başkonsolosluğu'nda öldürülen gazeteci...
'Atatürk seni genelevde doğurtmadığı için mi pişmansın?''Atatürk seni genelevde doğurtmadığı için mi pişmansın?'Yurt gazetesi yazarı İsmet Orhan, Sabah yazarı Engin...
GÜNÜN GAZETE MANŞETLERİ
  • Hürriyet Gazetesi
  • Sabah Gazetesi
  • Sözcü Gazetesi
  • Milliyet Gazetesi
  • Habertürk Gazetesi
  • Posta Gazetesi
Diğer gazeteler için tıklayınız

RATING( 13 Kasım 2018 Salı )

# PROGRAM RT SH
AB GRUBU
  • 1KADIN11.2127.26
  • 2ESKIYA DUNYAYA HUKUMDAR...8.0118.84
  • 3FATIH PORTAKAL ILE FOX ANA...7.723.76
  • 4KADIN (OZET)6.4816.43
  • 5MASTERCHEF TURKIYE4.5912.34
  • 6UFAK TEFEK CINAYETLER4.4810.82
  • 7ESKIYA DUNYAYA HUKUMDAR...4.0110.58
  • 8MASTERCHEF TURKIYE OZET3.669.99
  • 9MEKANIK 2 SUIKAST (Y.S)3.267.94
  • 10MEHMETCIK KUTLU ZAFER3.227.64
>tümü için tıklayın
TOTAL
  • 1KADIN13.4231.31
  • 2ESKIYA DUNYAYA HUKUMDAR...8.7919.35
  • 3KADIN (OZET)8.6719.06
  • 4FATIH PORTAKAL ILE FOX ANA...820.53
  • 5ESKIYA DUNYAYA HUKUMDAR...5.312.08
  • 6SHOW ANA HABER4.4811.48
  • 7MEKANIK 2 SUIKAST (Y.S)3.898.35
  • 8ESRA EROL'DA3.8114.25
  • 9ATV ANA HABER3.789.7
  • 10ZUHAL TOPAL'LA SOFRADA3.7414.13
tümü için tıklayın

TİRAJ( 23 Temmuz 2018 - 30 Temmuz 2018 )

# GAZETE BU HAFTA GEÇEN HAFTA
  • 1SABAH304.021307.247
  • 2HÜRRİYET289.648287.430
  • 3SÖZCÜ283.581281.944
  • 4POSTA222.456221.841
  • 5MİLLİYET129.053129.082
  • 6TÜRKİYE128.103128.042
  • 7TAKVİM116.221118.875
  • 8YENİ ŞAFAK111.522111.485
  • 9PAS FOTOMAÇ109.367107.001
  • 10GÜNEŞ105.097104.838
>tümü için tıklayın

MEDYARADAR FACEBOOK'TA

DİĞER HABERLER